Als directeur Uitvoering en Ontwikkeling bij Reclassering Nederland geeft Jessica Westerik leiding aan een organisatie die dagelijks werkt aan gedragsverandering bij mensen die een delict hebben gepleegd. Ze gelooft in de kracht van tweede kansen, en doet veel aan zelfreflectie. Dat is volgens haar essentieel voor elke leider.
Jullie werken bij de reclassering met mensen die vaak complexe problemen hebben. Hoe zorg je bij hen voor een gedragsverandering?
Wij zullen nooit iets vergoelijken, maar nemen verantwoordelijkheid. Om echt te kunnen veranderen, moet je daderschap onder ogen kunnen zien. We werken met mensen die verslaafd zijn, dakloos, psychische problemen hebben, geen opleiding of werk. Soms zelfs alles tegelijk. Onze reclasseringsmedewerkers zijn vaak de enige secure base die cliënten hebben, terwijl een sociaal vangnet heel belangrijk is. Het verkleint de kans op terugval.’
Als leider moet je soms zelf eerst bewegen
Hoe speelt jouw eigen achtergrond mee in de keuze om bij de reclassering te gaan werken?
‘‘Mijn oom, het jongste broertje van mijn vader, was homoseksueel en werd op zijn zeventiende door mijn grootouders uit huis gezet. Hij voelde zich zo buitengesloten dat hij later een delict pleegde, waarvoor hij TBS kreeg. Mijn ouders bleven als enige contact met hem houden. Ik zag van dichtbij dat daderschap en slachtofferschap vaak met elkaar verweven zijn, en dat heeft me geleerd hoe belangrijk het is om naar de context te kijken. De laatste jaren ben ik ook gaan onderzoeken wat het effect is van opgroeien in een traditionele Twentse familie waar hard werken en doen wat de baas zegt de mores is. Dat heeft gezorgd voor een hard werken en nog harder werken als overlevingsmechanisme.’
Wat betekende die bewustwording voor je leiderschap?
‘Die arbeidsethos legde ik ook op aan anderen, ik had bijvoorbeeld te weinig begrip voor ziekte of uitval. Een collega die met ziekte was uitgevallen, zei op een gegeven moment dat mijn manier van communiceren haar niet hielp om weer terug te keren in het arbeidsproces. Dat raakte me. Nu ken ik als leidinggevende mijn triggers, dat helpt om oude patronen te doorbreken, niet van mijn team te verwachten wat ik mezelf opleg. Ik ben meer gaan luisteren en vragen: ‘wat heb je nodig heeft om weer aan het werk te gaan?’
Hoe zorg je dat medewerkers ook durven delen waar ze tegenaan lopen in het werken met jullie doelgroep en zware thema’s?
‘We werken veel met intervisie en casuïstiek, en zelfreflectie is belangrijk in onze organisatie. Veel medewerkers zijn van nature heel caring en stappen snel in de reddersrol, nemen de verantwoordelijkheid over van de ander. Maar zo blijf je patronen herhalen, dus daar werken we actief met elkaar aan, ook met hulp van De School voor Transitie. We leren medewerkers caring met daring te combineren.’
Ook het leiderschapsteam volgt een traject van De School voor Transitie, waarom?
‘Een organisatie kan niet verder groeien dan haar leiders. Dus beginnen wij bij onszelf. We leren in dit traject bijvoorbeeld parafraseren: echt luisteren, teruggeven wat je hoort, en toetsen of dat klopt. Zo voelt de ander zich gehoord omdat je echt probeert te begrijpen wat de ander bedoelt. Dat haalt vaak de angel uit conflicten. Ik gebruik het zelf thuis ook, bijvoorbeeld bij mijn tienerzoon. Niet makkelijk, maar het brengt echt lucht in gesprekken.
Wat wens je voor de toekomst van de reclassering?
Dat we stevig blijven staan en een stem geven aan wat nodig is om mensen verder te helpen, dat het zin heeft wat we doen, ook als dat maatschappelijk gezien ingewikkeld is en onder druk staat. Ik ben trots op onze medewerkers: zij doen elke dag met hart en ziel dit werk. Ik hoop dat ik daar aan kan blijven bijdragen, dat ik nog duidelijker kan maken dat het belangrijk is wat we doen, en we samen blijven groeien, als organisatie én als mensen.’
‘Onze organisatie heeft een complexe taak. We zoeken de balans tussen nabijheid voor onze cliënten en alertheid om de samenleving te beschermen. Dat is een constante afweging. We moeten daarin veel overlaten aan onze medewerkers, hun welzijn is belangrijk.'
Jessica is oordeelloos en nieuwsgierig, gedreven en zeer betrokken bij de reclassering. Een sterke denker met een analytische geest, die ook kwetsbaar durft te zijn. Ze durft te benoemen wat ze voelt en ervaart. Voorheen gunde ze zichzelf soms wat te weinig rust, ze stond altijd aan. Dat is nu meer in evenwicht.’
- Johan Bac, Algemeen directeur/bestuurder Reclassering Nederland
Inspiratie
Luister meer afleveringen van de podcast De Reis van Leiderschap
Luister meer afleveringen van onze podcast De Reis van Leiderschap, met persoonlijke verhalen van C-level leiders over leidinggeven aan verandering.
